• рд╡рд╣ рджेрд╢ рдЬो рдПрд╢िрдпाрдИ рдоुрдХ्рдХेрдмाрдЬी рдЪैंрдкिрдпрдирд╢िрдк 2020 рдХी рдоेрдЬрдмाрдиी рдХрд░ेрдЧा- рднाрд░рдд
• рдк्рд░рддिрд╡рд░्рд╖ рд╣िрдоाрдЪрд▓ рджिрд╡рд╕ рдЬिрд╕ рджिрди рдордиाрдпा рдЬाрддा рд╣ै-15 рдЕрдк्рд░ैрд▓
• рд╣ाрд▓ рд╣ी рдоें рдЬिрд╕ рд░ाрдЬ्рдп рдиे ICMR рд╕े рдХोрд░ोрдиा рд╡ाрдпрд░рд╕ рдХे ‘рдкूрд▓ рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг’ рд╢ुрд░ू рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдоंрдЬूрд░ी рд▓ी- рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢
• рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдкाрд▓рддू рджिрд╡рд╕ (National Pet Day) рд╣рд░ рд╕ाрд▓ рдЬिрд╕ рджिрди рдордиाрдпा рдЬाрддा рд╣ै-11 рдЕрдк्рд░ैрд▓
• рдЕрдоेрд░िрдХा рдХे рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдбोрдиाрд▓्рдб рдЯ्рд░ंрдк рдиे рдХोрд░ोрдиा рд╡ाрдпрд░рд╕ рдХे рдХाрд░рдг рдЪुрдиौрддिрдпों рд╕े рдЬूрдЭ рд░рд╣ी рдЕрдоेрд░िрдХी рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХो рд╕ंрднाрд▓рдиे рд╣ेрддु рдЧрдаिрдд рдХॉрд░рдкोрд░ेрдЯ рдЬрдЧрдд рдХे рдЕрдЧ्рд░рдгी рд▓ोрдЧों рдХे рдПрдХ рд╕рдоूрд╣ рдоें рднाрд░рддीрдп рдоूрд▓ рдХे рдЬिрддрдиे рдХाрд░्рдпрдХाрд░िрдпों рдХो рд╢ाрдоिрд▓ рдХिрдпा рд╣ै- рдЫрд╣
• рд╡рд╣ рджेрд╢ рдЬिрд╕рдХे рдорд╣िрд▓ा рдХ्рд░िрдХेрдЯ рдЯीрдо рдиे рдкूрд░े рд╡िрд╢्рд╡ рдоें рдХोрд░ोрдиा рд╡ाрдпрд░рд╕ рдФрд░ рд▓ॉрдХрдбाрдЙрди рд╕ंрдХрдЯ рдХे рдмीрдЪ рд╡рд░्рд╖ 2021 рдоें рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рд╡िрд╢्рд╡ рдХрдк рдХे рд▓िрдП рдХ्рд╡ाрд▓ीрдлाрдИ рдХрд░ рд▓िрдпा рд╣ै- рднाрд░рдд
• рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдоुрдж्рд░ा рдХोрд╖ (рдЖрдИрдПрдордПрдл) рдиे рд╣ाрд▓ рд╣ी рдоें рдХрд╣ा рдХि рд╡рд╣ рдХोрд░ोрдиा рд╡ाрдпрд░рд╕ рд╕े рдиिрдкрдЯрдиे рдХे рд▓िрдП рджेрд╢рд╡्рдпाрдкी рд▓ॉрдХрдбाрдЙрди рд▓рдЧाрдиे рдХे рдЬिрд╕ рджेрд╢ рдХे рд╕рдордп рд░рд╣рддे рд▓िрдП рдЧрдП рдлैрд╕рд▓े рдХा рд╕рдорд░्рдерди рдХрд░рддा рд╣ै- рднाрд░рдд
• рднाрд░рддीрдп рдХ्рд░िрдХेрдЯ рдЯीрдо рдХे рдЬिрд╕ рдЦिрд▓ाреЬी рдХो рджुрдмрдИ рд╕्рдеिрдд рдХ्рд░िрдХेрдЯ рдЕрдХाрджрдоी ‘рдХ्рд░िрдХрдХिंрдЧрдбрдо’ рдХा рдм्рд░ांрдб рджूрдд рдиिрдпुрдХ्рдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै- рд░ोрд╣िрдд рд╢рд░्рдоा
• рд╡рд╣ рд╕ंрд╕्рдеा рдЬिрд╕рдХे рдоुрддाрдмिрдХ, рдХोрд░ोрдиा рд╡ाрдпрд░рд╕ рдорд╣ाрдоाрд░ी рдХे рдХाрд░рдг рдЗрд╕ рд╕ाрд▓ рдПрд╢िрдпा рдХी рдЖрд░्рдеिрдХ рд╡ृрдж्рдзि рджрд░ рд╢ूрди्рдп рд░рд╣ рд╕рдХрддी рд╣ै- рдЖрдИрдПрдордПрдл
• рдХृрд╖ि рдоंрдд्рд░ाрд▓рдп рдиे рдЕрдЪ्рдЫे рдоाрдирд╕ूрди рдХी рдЙрдо्рдоीрджों рдХे рдмрд▓ рдкрд░ рдлрд╕рд▓ рд╡рд░्рд╖ 2020-21 рдоें рджेрд╢ рдоें рдЦाрдж्рдпाрди्рдиों рдХा рдХुрд▓ рдЙрдд्рдкाрджрди 63.5 рд▓ाрдЦ рдЯрди рдмрдв़ाрдХрд░ рдЬिрддрдиे рдХрд░ोрдб़ рдЯрди рдХрд░рдиे рдХा рд▓рдХ्рд╖्рдп рддрдп рдХिрдпा рд╣ै-29.83 рдХрд░ोрдб़ рдЯрди
• рд╡िрд╢्рд╡ рд╣ीрдоोрдлीрд▓िрдпा рджिрд╡рд╕ рдЬिрд╕ рджिрди рдордиाрдпा рдЬाрддा рд╣ै-17 рдЕрдк्рд░ैрд▓
• рдХ्рд░ेрдбिрдЯ рд░ेрдЯिंрдЧ рдПрдЬेंрд╕ी рдХेрдпрд░ рд░ेрдЯिंрдЧ्рд╕ рдиे рдЕрдЬрдп рдорд╣ाрдЬрди рдХो рдЖрдЧाрдоी рдЬिрддрдиे рд╡рд░्рд╖ों рдХे рд▓िрдпे рдХंрдкрдиी рдХा рдирдпा рдк्рд░рдмंрдз рдиिрджेрд╢рдХ рдФрд░ рдоुрдЦ्рдп рдХाрд░्рдпрдХाрд░ी рдЕрдзिрдХाрд░ी рдиिрдпुрдХ्рдд рдХिрдпा рд╣ै- рдкांрдЪ рд╕ाрд▓
• рд╣ाрд▓ рд╣ी рдоें рдЬिрд╕ рд╢рд╣рд░ рдоें рд╕्рдеिрдд рдЗंрдЯрд░ рдпूрдиिрд╡рд░्рд╕िрдЯी рд╕ेंрдЯрд░ рдлॉрд░ рдПрд╕्рдЯ्рд░ोрдиॉрдоी рдПंрдб рдПрд╕्рдЯ्рд░ोрдлिреЫिрдХ्рд╕ рдХे рдПрдХ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдпुрдЧрд▓ рдиे рдк्рд░ाрдЗрдоोрд░्рдбिрдпрд▓ рдм्рд▓ैрдХ рд╣ोрд▓ рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдХिрдпा рд╣ै рдЬो рдм्рд░рд╣्рдоांрдб рдХे рдЧрддिрдЬ рдКрд░्рдЬा рд╕्рддрд░ों рдоें рдПрдХ рдЫोрдЯे рд╕े рдЯрдХрд░ाрд╡ рдХे рдкрд░िрдгाрдорд╕्рд╡рд░ूрдк рдкैрджा рд╣ुрдП рдеे- рдкुрдгे
• рдЖрд░рдмीрдЖрдИ рдЧрд╡рд░्рдирд░ рд╢рдХ्рддिрдХांрдд рджाрд╕ рдиे рдирдХрджी рдк्рд░рд╡ाрд╣ рдмрдиाрдП рд░рдЦрдиे рдХे рд▓िрдП рд╣ाрд▓ рд╣ी рдоें рд░िрд╡рд░्рд╕ рд░ेрдкो рд░ेрдЯ рдоें рдЬिрддрдиे рдлीрд╕рджी рдХрдЯौрддी рдХрд░рдиे рдХी рдШोрд╖рдгा рдХी-0.25 рдлीрд╕рджी
• рдХोрд░ोрдиाрд╡ाрдпрд░рд╕ рдХे рд╕ाрдП рдоें рд╣ाрд▓ рд╣ी рдоें рдЬिрд╕ рджेрд╢ рдоें рд╣ुрдП рд╕ंрд╕рджीрдп рдЪुрдиाрд╡ों рдоें рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдоूрди рдЬे рдЗрди рдиे рдЬीрдд рд╣ाрд╕िрд▓ рдХрд░ рд▓ी рд╣ै- рджрдХ्рд╖िрдг рдХोрд░िрдпा
• рд╣ाрд▓ рд╣ी рдоें рдЬिрд╕ рд░ाрдЬ्рдп рдХे рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХों рдиे рдХोрд╡िрдб 19 рд╡ाрдпрд░рд╕ рдХा рдЬिрдиोрдо рд╕िрдХ्рд╡ेंрд╕ рдЦोрдЬ рдиिрдХाрд▓рдиे рдХा рджाрд╡ा рдХिрдпा рд╣ै- рдЧुрдЬрд░ाрдд
• рдЖрдИрд╕ीрдПрдордЖрд░ рдиे рдПрдХ рдЬрд░्рдирд▓ рдоें рдХрд╣ा рдХि рдЙрд╕рдиे рдЬिрд╕ рджेрд╢ рдоें рдЪрдордЧाрджрдб़ों рдХी рджो рдк्рд░рдЬाрддिрдпों (рдЯेрд░ोрдкрд╕ рдФрд░ рд░ूрд╕ेрдЯрд╕) рдоें рдХोрд░ोрдиा рд╡ाрдпрд░рд╕ों рдХा рдкрддा рд▓рдЧाрдпा рд╣ै- рднाрд░рдд
• рдл्рд░ांрд╕ рдХे рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдЗрдоैрдиुрдПрд▓ рдоैрдХ्рд░ों рдиे рдХोрд╡िрдб-19 рдХो рд▓ेрдХрд░ рд▓ॉрдХрдбाрдЙрди рдЬिрддрдиे рдордИ рддрдХ рдмрдв़ाрдиे рдХी рдШोрд╖рдгा рдХी-11 рдордИ
• рдЕрдоेрд░िрдХी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдбोрдиाрд▓्рдб рдЯ्рд░ंрдк рдиे рдЬिрд╕ рд╕ंрд╕्рдеा рдХो рджी рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ी рд╕ाрд▓ाрдиा 50 рдХрд░ोрдб़ рдбॉрд▓рд░ рддрдХ рдХी рдЕрдоेрд░िрдХी рдзрдирд░ाрд╢ि рдХो рд░ोрдХрдиे рдХी рдШोрд╖рдгा рдХी рд╣ै- рд╡िрд╢्рд╡ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╕ंрдЧрдарди
• рд╡िрд╢्рд╡ рдЪाрдЧाрд╕ рд░ोрдЧ рджिрд╡рд╕ (World Chagas Disease Day) рдЬिрд╕ рджिрди рдордиाрдпा рдЬाрддा рд╣ै-14 рдЕрдк्рд░ैрд▓
• рднाрд░рддीрдп рд░िреЫрд░्рд╡ рдмैंрдХ рдХे рдЬिрд╕ рдкूрд░्рд╡ рдЧрд╡рд░्рдирд░ рдХो IMF рдХी рдк्рд░рдоुрдЦ рдХे рдмाрд╣рд░ी рд╕рд▓ाрд╣рдХाрд░ рдиिрдпुрдХ्рдд рдХिрдпा рдЧрдпा- рд░рдШुрд░ाрдо рд░ाрдЬрди
• рдбॉ. рдмीрдЖрд░ рдЕंрдмेрдбрдХрд░ рдХी рдЬрдпंрддी рдЬिрд╕ рджिрди рдордиाрдпा рдЬाрддा рд╣ै-14 рдЕрдк्рд░ैрд▓
• рд╣ाрд▓ рд╣ी рдоें рднाрд░рдд рдФрд░ рдЬिрд╕ рджेрд╢ рдХे рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдПрд╡ं рдк्рд░ौрдж्рдпोрдЧिрдХी рдлोрд░рдо рдиे COVID-19 рд╕े рдиिрдкрдЯрдиे рд╣ेрддु рдЖрднाрд╕ी рдиेрдЯрд╡рд░्рдХ рдкрд░ рдХाрд░्рдп рдХрд░рдиे рдХा рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ рджिрдпा рд╣ै-рдЕрдоेрд░िрдХा
• рдЕंрддрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдоुрдж्рд░ा рдХोрд╖ рдиे рджुрдиिрдпा рдХे 25 рд╕рд░्рд╡ाрдзिрдХ рдЧрд░ीрдм рджेрд╢ों рдХे 6 рдорд╣ीрдиे рдХे рдЛрдг рднुрдЧрддाрди рдХो рд░рдж्рдж рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдпे рдЬिрддрдиे рдоिрд▓िрдпрди рдЕрдоेрд░िрдХी рдбॉрд▓рд░ рдХे рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ рдХो рдоंреЫूрд░ी рджी рд╣ै, рддाрдХि рдЙрди्рд╣ें рдХोрд░ोрдиाрд╡ाрдпрд░рд╕ рдорд╣ाрдоाрд░ी рд╕े рдиिрдкрдЯрдиे рдоें рдорджрдж рдоिрд▓ рд╕рдХे-500 рдоिрд▓िрдпрди рдЕрдоेрд░िрдХी рдбॉрд▓рд░
• рдЕрдЯрд▓ рдЗрдиोрд╡ेрд╢рди рдоिрд╢рди, рдиीрддि рдЖрдпोрдЧ рдФрд░ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕ूрдЪрдиा рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХेंрдж्рд░ рдиे 13 рдЕрдк्рд░ैрд▓ 2020 рдХो рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ूрдк рд╕े рдЬिрд╕ рд╕ॉрдл्рдЯрд╡ेрдпрд░ рдХो рд▓ॉрди्рдЪ рдХिрдпा рд╣ै- рдХोрд▓ैрдмрдХैрдб
• рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдоुрдж्рд░ा рдХोрд╖ (рдЖрдИрдПрдордПрдл) рдиे рд╣ाрд▓ рд╣ी рдоें рд╡िрдд्рдд рд╡рд░्рд╖ 2020-21 рдоें рднाрд░рдд рдХी рдЬीрдбीрдкी рд╡ृрдж्рдзि рджрд░ рдЬिрддрдиे рдк्рд░рддिрд╢рдд рд░рд╣рдиे рдХा рдЕрдиुрдоाрди рдЬрддाрдпा рд╣ै-1.9 рдк्рд░рддिрд╢рдд
• рд╡िрд╢्рд╡ рдмैंрдХ рдиे рд╣ाрд▓ рд╣ी рдоें ‘рджрдХ्рд╖िрдг рдПрд╢िрдпा рдХी рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдкрд░ рдХेंрдж्рд░िрдд рд░िрдкोрд░्рдЯ рдоें рдХрд╣ा рдХि 2020-21 рдоें рднाрд░рддीрдп рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХी рд╡ृрдж्рдзि рджрд░ рдШрдЯрдХрд░ рдЬिрддрдиे рд╕े рдЬिрддрдиे рдк्рд░рддिрд╢рдд рдХे рдмीрдЪ рд░рд╣ेрдЧी-1.5 рд╕े 2.8 рдк्рд░рддिрд╢рдд
• рдЧृрд╣ рдоंрдд्рд░ाрд▓рдп рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рднाрд░рдд рдоें рдлंрд╕े рд╡िрджेрд╢ी рдиाрдЧрд░िрдХों рдХा рд╡ीрдЬ़ा рдЬिрд╕ рддाрд░ीрдЦ рддрдХ рдХे рд▓िрдП рдмрдв़ाрдпा рдЧрдпा рд╣ै-30 рдЕрдк्рд░ैрд▓
• рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдирд░ेंрдж्рд░ рдоोрджी рдиे 14 рдЕрдк्рд░ैрд▓ рдХो рд╕рдоाрдк्рдд рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ा 21 рджिрди рдХा рд▓ॉрдХрдбाрдЙрди рдЬिрддрдиे рддाрд░ीрдЦ рддрдХ рдмреЭाрдиे рдХी рдШोрд╖рдгा рдХी-3 рдордИ
• рднाрд░рддीрдп рд╕ेрдиा рдиे рд╕िрдпाрдЪिрди рджिрд╡рд╕ рдЬिрд╕ рджिрди рдордиाрдпा-13 рдЕрдк्рд░ैрд▓
• рдЬिрд╕ рджेрд╢ рдиे рднाрд░рдд рдХो 15.5 рдХрд░ोрдб़ рдбॉрд▓рд░ рдХी рдоिрд╕ाрдЗрд▓ рдЯॉрд░рдкीрдбो рдХी рдмिрдХ्рд░ी рдХो рдоंрдЬूрд░ी рджे рджी рд╣ै- рдЕрдоेрд░िрдХा
• рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдирд░ेंрдж्рд░ рдоोрджी рдж्рд╡ाрд░ा рд▓ॉрдХрдбाрдЙрди рдмрдв़ाрдП рдЬाрдиे рдХे рдмाрдж рднाрд░рддीрдп рд░ेрд▓рд╡े рдиे рднी рдЬिрд╕ рддाрд░ीрдЦ рддрдХ рд╕рднी рдпाрдд्рд░ी рдЯ्рд░ेрдиें рд░рдж्рдж рд░рдЦрдиे рдХी рдШोрд╖рдгा рдХी рд╣ै-3 рдордИ
• рд╡िрд╢्рд╡ рдмैंрдХ рдХे ‘рджрдХ्рд╖िрдг рдПрд╢िрдпा рдЖрд░्рдеिрдХ рдлोрдХрд╕’ рдЖрд░्рдеिрдХ рдЕрдж्рдпрддрди рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, COVID- 19 рдорд╣ाрдоाрд░ी рдХे рдХाрд░рдг рд╡िрдд्рдд рд╡рд░्рд╖ 2021 рдоें рдЬिрд╕ рджेрд╢ рдХी рдЖрд░्рдеिрдХ рд╡िрдХाрд╕ рджрд░ рдХी рд╡рд░्рд╖ 1991 рдХे рдЙрджाрд░ीрдХрд░рдг рдХे рдмाрдж рд╕े рд╕рдмрд╕े рдЦрд░ाрдм рд░рд╣рдиे рдХी рд╕ंрднाрд╡рдиा рд╣ै- рднाрд░рдд
• рд╣ाрд▓ рд╣ी рдоें рдЖрд░्рдеिрдХ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें COVID-19 рдХे рдк्рд░рднाрд╡ों рдХो рджेрдЦрддे рд╣ुрдП рднाрд░рдд рд╕рд░рдХाрд░ рдЖрдиे рд╡ाрд▓े рджिрдиों рдоें рдХिрд╕ी рднी рдЕрдиिрд╢्рдЪिрддрддा рдХी рд╕्рдеिрддि рд╕े рдиिрдкрдЯрдиे рд╣ेрддु рднाрд░рдд рдФрд░ рдЬिрд╕ рджेрд╢ рдХे рдмीрдЪ рдПрдХ рдоुрдж्рд░ा рд╡िрдиिрдордп рд╕рдордЭौрддे рдкрд░ рд╕рд╣рдорддि рдХे рд▓िрдпे рдк्рд░рдпाрд╕ рдХрд░ рд░рд╣ी рд╣ै- рдЕрдоेрд░िрдХा
• рджुрдиिрдпा рдоें рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдХ्рд╕ीрдпрдХ्рд▓ो рд░ोрдХ्рд╡िрди (Hydroxychloroquine) рдХे рдЙрдд्рдкाрд╕рджрди рдФрд░ рдиिрд░्рдпाрдд рдоें рдЬो рджेрд╢ рд╢ीрд░्рд╖ рд╕्рдеाрди рдкрд░ рд╣ै- рднाрд░рдд
• рдЖрд░рдмीрдЖрдИ рдиे рд╣ाрд▓ рд╣ी рдоें рджेрд╢ рдоें COVID-19 рдХे рдХाрд░рдг рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ुрдИ рдЖрд░्рдеिрдХ рдЪुрдиौрддिрдпों рдХो рджेрдЦрддे рд╣ुрдП рджेрд╢ рдХी рд╕рднी рдмैंрдХों рдФрд░ рдЧैрд░-рдмैंрдХिंрдЧ рд╡िрдд्рддीрдп рдХंрдкрдиिрдпों рдж्рд╡ाрд░ा рдЕрдкрдиे рдЧ्рд░ाрд╣рдХों рдХो рджिрдпे рдЧрдП рдЛрдг рдХे рднुрдЧрддाрди рд╣ेрддु рдЬिрддрдиे рдорд╣ीрдиे рдХी рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рдЫूрдЯ рджेрдиे рдХे рдиिрд░्рджेрд╢ рджिрдпे рд╣ैं- рддीрди рдорд╣ीрдиा
• рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рдоाрддृрдд्рдд्рд╡ рджिрд╡рд╕ рдЬिрд╕ рджिрди рдордиाрдпा рдЬाрддा рд╣ै-11 рдЕрдк्рд░ैрд▓
• рд╣ाрд▓ рд╣ी рдоें рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рднाрд░рддीрдп рд╢ाрд╕्рдд्рд░ीрдп рдЧाрдпिрдХा рдФрд░ рдЬिрд╕ рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рд╕े рд╕рдо्рдоाрдиिрдд рд╢ांрддि рд╣ीрд░ाрдиंрдж рдЪाрд╡рд▓ा рдХा 87 рд╡рд░्рд╖ рдХी рдЖрдпु рдоें рдиिрдзрди рд╣ो рдЧрдпा рд╣ै- рдкрдж्рдо рд╢्рд░ी рдкुрд░рд╕्рдХाрд░
• 'рдж рдХैрдЯ' рдиाрдо рд╕े рдорд╢рд╣ूрд░ рдЬिрд╕ рджेрд╢ рдХे рдкूрд░्рд╡ рдЧोрд▓्рдХीрдкрд░ рдкीрдЯрд░ рдмोрдиेрдЯी рдХा 78 рд╡рд░्рд╢ рдХी рдЖрдпू рдоें рдиिрдзрди рд╣ो рдЧрдпा рд╣ै- рдЗंрдЧ्рд▓ैंрдб
• рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ी рдп рдоाрдирд╡ рдЙреЬाрди рджिрд╡рд╕ рдЬिрд╕ рджिрди рдордиाрдпा рдЬाрддा рд╣ै-12 рдЕрдк्рд░ैрд▓
• рд╣ाрд▓ рд╣ी рдоें рдоोрдЯрд░рд╕्рдкोрд░्рдЯ рдХे рдЬिрд╕ рджिрдЧ्рдЧрдЬ рдм्рд░िрдЯिрд╢ рдЪाрд▓рдХ рдХा рд▓ंрдмी рдмीрдоाрд░ी рдХे рдмाрдж 90 рд╡рд░्рд╖ рдХी рдЖрдпु рдоें рдиिрдзрди рд╣ो рдЧрдпा- рд╕्рдЯрд░्рд▓िंрдЧ рдоॉрд╕
• рд╡िрд╢्рд╡ рдмौрдж्рдзिрдХ рд╕ंрдкрджा рд╕ंрдЧрдарди (World Intellectual Property Organization) рдХे рдоुрддाрдмिрдХ, рд╡рд░्рд╖ 2019 рдоें рдЕंрддрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдкेрдЯेंрдЯ рд╣ेрддु рдЖрд╡ेрджрди рдХрд░рдиे рдоें рдЬो рджेрд╢ рдк्рд░рдердо рд╕्рдеाрди рдкрд░ рдеा- рдЪीрди
• рд╕ेंрдЯрд░ рдлॉрд░ рдоॉрдиिрдЯрд░िंрдЧ рдЗंрдбिрдпрди рдЗрдХोрдиॉрдоी рдХी рдирд╡ीрдирддрдо рд░िрдкोрд░्рдЯ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рдоाрд░्рдЪ 2020 рдоें рд░ोрдЬ़рдЧाрд░ рджрд░ рдЬिрддрдиे рдк्рд░рддिрд╢рдд рдХे рд╕ाрде рд╕рдмрд╕े рдиिрдЪрд▓े рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдЖ рдЧрдИ рдеी-38.2 рдк्рд░рддिрд╢рдд
• рд╣ाрд▓ рд╣ी рдоें рдЬिрд╕ рджेрд╢ рдоें рдЖрдпोрдЬिрдд G-20 рджेрд╢ों рдХी рд╡рд░्рдЪुрдЕрд▓ рдмैрдардХ рдоें рдк्рд░рдоुрдЦ рдкेрдЯ्рд░ोрд▓िрдпрдо рдЙрдд्рдкाрджрдХ рджेрд╢ों рдиे рдЦрдиिрдЬ рддेрд▓ рдХी рдЧिрд░рддी рдХीрдорддों рдХो рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдпे рдЖрдкрд╕ी рд╕рд╣рдорддि рд╕े рдЕрдкрдиे рджैрдиिрдХ рддेрд▓ рдЙрдд्рдкाрджрди рдоें рдХрдЯौрддी рдХрд░рдиे рдХा рдлैрд╕рд▓ा рдХिрдпा рд╣ै- рд╕рдКрджी рдЕрд░рдм
• рд╣ाрд▓ рд╣ी рдоें рдПрд╢िрдпाрдИ рд╡िрдХाрд╕ рдмैंрдХ рдХे рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ рдиे COVID- 19 рдорд╣ाрдоाрд░ी рдХे рдк्рд░рддि рдЕрдиुрдХ्рд░िрдпा рдХे рд▓िрдпे рднाрд░рдд рдХो рдЬिрддрдиे рдмिрд▓िрдпрди рдбॉрд▓рд░ рдХी рдЖрд░्рдеिрдХ рдорджрдж рдХрд░рдиे рдХा рдЖрд╢्рд╡ाрд╕рди рджिрдпा рд╣ै-2.2 рдмिрд▓िрдпрди рдбॉрд▓рд░
• рд░िрдпрд▓ рдПрд╕्рдЯेрдЯ рдбेрд╡рд▓рдкрд░्рд╕ рдХे рдЙрдж्рдпोрдЧ рдиिрдХाрдп рдирд░ेрдбрдХो рдФрд░ рдЙрдж्рдпोрдЧ рд╕ंрдШ рдПрд╕ोрдЪैрдо рдиे рднाрд░рдд рд╕рд░рдХाрд░ рд╕े рднाрд░рддीрдп рдЙрдж्рдпोрдЧों рдХे рд▓िрдпे рдЬिрддрдиे рдмिрд▓िрдпрди рдбॉрд▓рд░ рдХा рд░ाрд╣рдд рдкैрдХेрдЬ рджेрдиे рдХा рдЖрдЧ्рд░рд╣ рдХिрдпा рд╣ै-200 рдмिрд▓िрдпрди рдбॉрд▓рд░
1.RBI рдЧрд╡рд░्рдирд░ рд╢рдХ्рддिрдХांрдд рджाрд╕ рдХी рдмреЬी рдШोрд╖рдгा, рд░िрд╡рд░्рд╕ рд░ेрдкो рд░ेрдЯ рдоें 0.25 рдлीрд╕рджी рдХрдЯौрддीрдЖрд░рдмीрдЖрдИ рдЧрд╡рд░्рдирд░ рд╢рдХ्рддिрдХांрдд рджाрд╕ рдиे рд╣ाрд▓ рд╣ी рдоें рдХрд╣ा рдХि рдХोрд░ोрдиा рдХे рдЪрд▓рддे рджुрдиिрдпा рдХो 9 рдЯ्рд░िрд▓िрдпрди рдбॉрд▓рд░ рдХा рдиुрдХрд╕ाрди рд╣ोрдиे рдХी рдЖрд╢ंрдХा рд╣ै рдЬो рдХि рдХрдИ рд╡िрдХрд╕िрдд рджेрд╢ों рдХी рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХे рдмрд░ाрдмрд░ рд╣ै. рд╣ाрд▓ांрдХि, рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХрд╣ा рдХि рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдоंрджी рдХे рдЕрдиुрдоाрди рдХे рдмीрдЪ рднाрд░рдд рдХी рд╡िрдХाрд╕ рджрд░ рдЕрдм рднी рдкॉрдЬिрдЯिрд╡ рд░рд╣рдиे рдХा рдЕрдиुрдоाрди рд╣ै.
рдЖрд░рдмीрдЖрдИ рдЧрд╡рд░्рдирд░ рдиे рдХрд╣ा рдХि рдЗрд╕ рд╕рдордп 150 рд╕े рдЕрдзिрдХ рдЕрдзिрдХाрд░ी рд▓рдЧाрддाрд░ рдХ्рд╡ाрд░рдирдЯीрди рд╣ोрдХрд░ рднी рдХाрдо рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं рдФрд░ рд╣рд░ рд╕्рдеिрддि рд╕े рдиिрдкрдЯрдиे рдХे рд▓िрдП рддैрдпाрд░ рд╣ैं. рд╢рдХ्рддिрдХांрдд рджाрд╕ рдиे рдХрд╣ा рдХि рдЖрдИрдПрдордПрдл рдиे рдЗрд╕ рдмाрдд рдХा рдЕрдиुрдоाрди рд▓рдЧाрдпा рд╣ै рдХि рджुрдиिрдпा рдоें рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ी рдоंрджी рдЖрдиे рд╡ाрд▓ी рд╣ै, рдЬो рдХि рдЦрддрд░े рдХी рдШंрдЯी рд╣ै. рдХрдИ рджेрд╢ों рдоें рдЖрдпाрдд рдФрд░ рдиिрд░्рдпाрдд рдоें рднाрд░ी рдЧिрд░ाрд╡рдЯ рджेрдЦрдиे рдХो рдоिрд▓ी рд╣ै.
2.рдПрд╢िрдпाрдИ рдоुрдХ्рдХेрдмाрдЬी рдЪैंрдкिрдпрдирд╢िрдк 2020 рдХी рдоेрдЬрдмाрдиी рдХрд░ेрдЧा рднाрд░рддрднाрд░рддीрдп рдоुрдХ्рдХेрдмाрдЬी рд╕ंрдШ (рдмीрдПрдлрдЖрдИ) рдХो рдлрд░рд╡рд░ी 2020 рдоें рдПрд╢िрдпाрдИ рдоुрдХ्рдХेрдмाрдЬी рдЪैंрдкिрдпрдирд╢िрдк рдХी рдоेрдЬрдмाрдиी рдХрд░рдиे рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ рдХрдеिрдд рддौрд░ рдкрд░ рдк्рд░рджाрди рдХिрдпे рдЧрдП рдеे. рдпрд╣ рд╡िрд╢्рд╡ рдЪैंрдкिрдпрдирд╢िрдк рдирд╡ंрдмрд░ 2020 рдФрд░ рджिрд╕ंрдмрд░ 2020 рдХे рдмीрдЪ рдЖрдпोрдЬिрдд рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ी рд╣ै.
рдЗрд╕ рдорд╣ाрдоाрд░ी рдХे рдмाрд░े рдоें рдмोрд▓рддे рд╣ुрдП, рдмीрдПрдлрдЖрдИ рдХे рдХाрд░्рдпрдХाрд░ी рдиिрджेрд╢рдХ рдЖрд░рдХे рд╕рдЪेрддी рдиे рдХрд╣ा рдХि рдпрд╣ рдорд╣ाрдоाрд░ी рдХे рдХाрд░рдг рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ुрдИं рдЕрд╕ाрдзाрд░рдг рд╕्рдеिрддि рд╣ै рд▓ेрдХिрди рд╡े рдЬूрди рдоाрд╣ рддрдХ рдЗрд╕ рдорд╣ाрдоाрд░ी рдХे рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рд╣ो рдЬाрдиे рдХी рдЙрдо्рдоीрдж рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं.
3.WWF рдХे рдм्рд░ांрдб рдПंрдмेрд╕рдбрд░ рдмрдиे рд╡िрд╢्рд╡рдиाрдерди рдЖрдиंрдж, рдк्рд░рдХृрддि рдХो рдмрдЪाрдиे рдХे рд▓िрдП рджिрдпा рдпрд╣ рд╕ंрджेрд╢рдбрдм्рд▓्рдпूрдбрдм्рд▓्рдпूрдПрдл рдЗंрдбिрдпा рдиे рднाрд░рдд рдоें рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рд╕рд░ंрдХ्рд╖рдг рдХे 50 рд╡рд░्рд╖ рдкूрд░े рдХिрдП рд╣ैं рдФрд░ рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдХे рд▓िрдП рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдФрд░ рдмрдЪाрд╡ рдХे рд▓िрдП рд╡िрд╢्рд╡рдиाрдерди рдЖрдиंрдж рдХे рдЬुрдб़рдиे рд╕े рдЦुрд╢ рд╣ै. рдкूрд░्рд╡ рд╡िрд╢्рд╡ рдЪैंрдкिрдпрди рд╡िрд╢्рд╡рдиाрдерди рдЖрдиंрдж рдХोрд░ोрдиा рд╡ाрдпрд░рд╕ (Corona virus) рд╕े рд▓рдб़рдиे рдоें рднी рдорджрдж рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं.
рд╡िрд╢्рд╡рдиाрдерди рдЖрдиंрдж рджुрдиिрдпा рдХे рд╕िрд░्рдл рдЪौрдеे рдЦिрд▓ाрдб़ी рд╣ैं рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рдЪेрд╕ рд░ेрдЯिंрдЧ рд╕िрд╕्рдЯрдо рдИрдПрд▓рдУ рдоें 2800 рдХा рдЕंрдХ рдкाрд░ рдХिрдпा. рд╡े рд╕ाрд▓ 1988 рдоें рднाрд░рдд рдХे рдкрд╣рд▓े рдЧ्рд░ैंрдбрдоाрд╕्рдЯрд░ рдмрдиे. рд╡िрд╢्рд╡рдиाрдерди рдЖрдиंрдж рдХो рд╕ाрд▓ 1992 рдоें рд░ाрдЬीрд╡ рдЧांрдзी рдЦेрд▓ рд░рдд्рди рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рдоिрд▓ा. рд╡े рдпрд╣ рд╕рдо्рдоाрди рдкाрдиे рд╡ाрд▓े рджेрд╢ рдХे рдкрд╣рд▓े рдЦिрд▓ाрдб़ी рд╣ैं.
4.рднाрд░рддीрдп рдЪрдордЧाрджрдб़ рдХी рджो рдк्рд░рдЬाрддिрдпों рдоें рдоिрд▓ा рдмैрдЯ рдХोрд░ोрдиा рд╡ाрдпрд░рд╕: ICMRрднाрд░рддीрдп рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рдЕрдиुрд╕ंрдзाрди рдкрд░िрд╖рдж (рдЖрдЗрд╕ीрдПрдордЖрд░) рдиे рдкрд╣рд▓ी рдмाрд░ рдПрдХ рдЕрд▓рдЧ рдХिрд╕्рдо рдХे рдХोрд░ोрдиा рд╡ाрдпрд░рд╕ рдХी рдкрд╣рдЪाрди рдХी рд╣ै. рдпे рд╡ाрдпрд░рд╕, рдЪрдордЧाрджрдб़ рдоें рдкाрдпा рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ा рдмैрдЯ рдХोрд░ोрдиा рд╡ाрдпрд░рд╕ рд╣ै. рдЖрдИрд╕ीрдПрдордЖрд░ рдХा рдпрд╣ рдЕрдз्рдпрдпрди рдЗंрдбिрдпрди рдЬрд░्рдирд▓ рдСрдл рдоेрдбिрдХрд▓ рд░िрд╕рд░्рдЪ рдоें рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ुрдЖ рд╣ै.
рднाрд░рддीрдп рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рдЕрдиुрд╕ंрдзाрди рдкрд░िрд╖рдж рдХे рднाрд░рддीрдп рд╢ोрдз рдкрдд्рд░ рдоें рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдЗрд╕ рд╢ोрдз рдоें рджाрд╡ा рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै рдХि рдЗрд╕ рдмाрдд рдХे рдХोрдИ рд╕ाрдХ्рд╖्рдп рдпा рд╢ोрдз рдоौрдЬूрдж рдирд╣ीं рдХि рдЪрдордЧाрджрдб़ рдоें рдкाрдпा рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ा рдпрд╣ рд╡ाрдпрд░рд╕ рдЗंрд╕ाрдиों рдХो рд╕ंрдХ्рд░рдоिрдд рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै.
5.рднाрд░рдд рдХी рдЖрд░्рдеिрдХ рд╡ृрдж्рдзि 2020-21 рдоें 1.9 рдк्рд░рддिрд╢рдд рд░рд╣рдиे рдХा рдЕрдиुрдоाрди: рдЖрдИрдПрдордПрдлрдЖрдИрдПрдордПрдл рдиे рдХрд╣ा рдХि рдХोрд░ोрдиा рд╡ाрдпрд░рд╕ рдорд╣ाрдоाрд░ी рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рдХाрд░рдг рд╡िрд╢्рд╡ рднрд░ рдоें рдЖрд░्рдеिрдХ рдЧрддिрд╡िрдзिрдпां рдардк рд╣ोрдиे рд╕े рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рднीрд╖рдг рдоंрджी рдХी рдУрд░ рдмрдв़ рд░рд╣ी рд╣ै. рдпрд╣ рд╕ाрд▓ 1930 рдоें рдЖрдпी рдорд╣ाрдоंрджी рдХे рдмाрдж рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ी рдоंрджी рд╣ै. рднाрд░рдд рдоें рдЖрд░्рдеिрдХ рд╡ृрдж्рдзि рдХा рдпрд╣ рд╕्рддрд░ рд░рд╣рддा рд╣ै рддो рдпрд╣ рд╕ाрд▓ 1991 рдоें рд╢ुрд░ू рдЙрджाрд░ीрдХрд░рдг рдХे рдмाрдж рд╕рдмрд╕े рдХрдо рд╡ृрдж्рдзि рджрд░ рд╣ोрдЧी.
рдЙрд▓्рд▓ेрдЦрдиीрдп рд╣ै рдХि рджुрдиिрдпा рдХी рдорд╣ाрдоंрджी рд╕ाрд▓ 1929 рдоें рдЕрдоेрд░िрдХा рдоें рд╢ुрд░ू рд╣ुрдИ. рдЙрд╕ рд╕рдордп рди्рдпूрдпाрд░्рдХ рд╢ेрдпрд░ рдмाрдЬाрд░ рдоें рдмрдб़ी рдЧिрд░ाрд╡рдЯ рдХे рд╕ाрде рдиिрд╡ेрд╢рдХों рдХो рд▓ाрдЦों рдбॉрд▓рд░ рдХी рдЪрдкрдд рдХे рдмाрдж рдЗрд╕рдХी рд╢ुрд░ूрдЖрдд рд╣ुрдИ рдеी. рд░िрдкोрд░्рдЯ рдоें рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै рдХि рдЪीрди рдоें рдЕрдЪ्рдЫी-рдЦाрд╕ी рд░ाрдЬрдХोрд╖ीрдп рд╕рд╣ाрдпрддा рдХे рд╕ाрде рд╕ाрд▓ 2020 рдХी рд╢ेрд╖ рдЕрд╡рдзि рдоें рд╕ुрдзाрд░ рдЖрдПрдЧा рдФрд░ рд╡ृрдж्рдзि рджрд░ 1.2 рдк्рд░рддिрд╢рдд рд░рд╣рдиे рдХा рдЕрдиुрдоाрди рд╣ै.
6.рддेрд▓ рдЙрдд्рдкाрджрди рдкрд░ рд╣ुрдЖ рдмрдб़ा рд╕рдордЭौрддा, рдКрд░्рдЬा рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рд╣рдЬाрд░ों рдиौрдХрд░िрдпां рдмрдЪेंрдЧीрдЗрд╕ рд╕рдордЭौрддे рдХे рдмाрдж рдХोрд░ोрдиा рд╡ाрдпрд░рд╕ рдХे рд╕ंрдХ्рд░рдордг рд╕े рдЕंрддрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдмाрдЬ़ाрд░ рдоें рддेрд▓ рдХी рдоांрдЧों рдоें рдЖрдИ рдХрдоी рдХे рдХाрд░рдг рдХ़ीрдордд рдХो рд╕्рдеिрд░ рд░рдЦрдиे рдХे рд▓िрдП рдЙрдд्рдкाрджрди рдоें 10 рдк्рд░рддिрд╢рдд рдХी рдХрдЯौрддी рд╣ोрдЧी. рдпрд╣ рд╕рдордЭौрддा рдЕрдЧрд▓े рдорд╣ीрдиे рдПрдХ рдордИ рд╕े рдк्рд░рднाрд╡ी рд╣ोрдЧा. рдпрд╣ рдПрдХ рдмाрд░ рдоें рдХी рдЧрдИ рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдоें рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ी рдХрдЯौрддी рд╣ै.
рд╡िрд╢्рд╡рднрд░ рдоें рдХोрд░ोрдиा рд╡ाрдпрд░рд╕ рдХे рд╕ंрдХ्рд░рдордг рдХे рдХाрд░рдг рддीрди рдЕрд░рдм рдЖрдмाрджी рдШрд░ों рдоें рдмंрдж рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕ рд╡рдЬрд╣ рд╕े рддेрд▓ рдХी рдоांрдЧ рдоें рдПрдХ рддिрд╣ाрдИ рдХी рдХрдоी рдЖрдИ рд╣ै. рдУрдкेрдХ рдк्рд▓рд╕ рдЗрд╕ рдЙрдд्рдкाрджрди рдоें рдХрдЯौрддी рдХो рд▓ेрдХрд░ рддैрдпाрд░ рдирд╣ीं рдеा рдЗрд╕рд▓िрдП рдЕंрддрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдмाрдЬ़ाрд░ рдоें рддेрд▓ рдХी рдХ़ीрдордд рдкिрдЫрд▓े 18 рд╕ाрд▓ рдмाрдж рд╕рдмрд╕े рдиिрдЪрд▓े рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдЖ рдЧрдИ рдеी.
7.рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдоोрджी рдиे рджेрд╢ рдХो рдХिрдпा рд╕ंрдмोрдзिрдд, рдЬाрдиें рдХрдм рддрдХ рдмреЭा рд▓ॉрдХрдбाрдЙрдирдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдиे рдХрд╣ा рдХि 20 рдЕрдк्рд░ैрд▓ рдХे рдмाрдж рдХुрдЫ рд╕ीрдоिрдд рд╕ेрдХ्рдЯрд░्рд╕ рдоें рд╕рд╢рд░्рдд рд╕ीрдоिрдд рдЫूрдЯ рджी рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ै. рдордЧрд░ рдХोрд░ोрдиा рд╡ाрдпрд░рд╕ рдХे рдоाрдорд▓ों рдоें рдХрдоी рдирд╣ीं рджिрдЦрдиे рдкрд░ рдЗрд╕े рд╡ाрдкрд╕ рд▓े рд▓िрдпा рдЬाрдПрдЧा. рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдоोрджी рдиे рдХрд╣ा рдХि рджेрд╢ рдкूрд░ी рдордЬрдмूрддी рдХे рд╕ाрде рдХोрд░ोрдиा рд╡ाрдпрд░рд╕ рдорд╣ाрдоाрд░ी рд╕े рд▓рдб़ рд░рд╣ा рд╣ै. рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдоोрджी рдиे рдХрд╣ा рдХि рдЕрдЧрд▓े рдПрдХ рд╕рдк्рддाрд╣ рдоें рдХोрд░ोрдиा рдХे рдЦिрд▓ाрдл рд▓рдб़ाрдИ рдоें рдХрдаोрд░рддा рдФрд░ рдЬ्рдпाрджा рдмрдв़ाрдИ рдЬाрдПрдЧी.
рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдоोрджी рдиे рдХрд╣ा рдХि рднाрд░рдд рдоें рдХोрд░ोрдиा рдХे рдЦिрд▓ाрдл рд▓рдб़ाрдИ рдЕрдм рдЖрдЧे рдХैрд╕े рдмрдв़े, рд╣рдо рд╡िрдЬрдпी рдХैрд╕े рд╣ों, рд╣рдоाрд░ा рдиुрдХрд╕ाрди рдХैрд╕े рд╣ो, рд▓ोрдЧों рдХी рджिрдХ्рдХрддें рдХैрд╕े рдХрдо рд╣ो, рдЗрди рдмाрддों рдХो рд▓ेрдХрд░ рд░ाрдЬ्рдпों рдХे рд╕ाрде рдоैंрдиे рдиिрд░ंрддрд░ рдЪрд░्рдЪाрдПं рдХी рд╣ैं. рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдоोрджी рдиे рдХрд╣ा рдХि рдоेрд░ी рд╕рднी рджेрд╢рд╡ाрд╕िрдпों рд╕े рдпे рдк्рд░ाрд░्рдердиा рд╣ै рдХि рдЕрдм рдХोрд░ोрдиा рд╡ाрдпрд░рд╕ рдХो рд╣рдоें рдХिрд╕ी рднी рдХीрдордд рдкрд░ рдирдП рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рдлैрд▓рдиे рдирд╣ीं рджेрдиा рд╣ै.
8.рдХेंрдж्рд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рдХिрд╕ाрдиों рдХे рд▓िрдП рд▓ॉрди्рдЪ рдХिрдпा Kisan Rath Mobile App, рдЬाрдиें рд╡िрд╕्рддाрд░ рд╕ेрдХेंрдж्рд░ीрдп рдХृрд╖ि рдоंрдд्рд░ी рдиे рд╣ाрд▓ рд╣ी рдоें рдХрд╣ा рдХि рдХोрд░ोрдиा рд╕ंрдХ्рд░рдордг (Corona Virus) рд╕े рдкैрджा рд╣ुрдП рд╕ंрдХрдЯ рдХी рдШрдб़ी рдоें рдпрд╣ рдоोрдмाрдЗрд▓ рдРрдк рдХृрд╖ि рдЙрдд्рдкाрджों рдХे рд╕ुрдЪाрд░ू рдкрд░िрд╡рд╣рди рдоें рдоीрд▓ рдХा рдкрдд्рдерд░ рд╕ाрдмिрдд рд╣ोрдЧा, рдХ्рдпोंрдХि рдЗрд╕рдХे рд▓ांрдЪ рд╣ोрдиे рдХे рдкрд╣рд▓े рд╣ी рджिрди рдкांрдЪ рд▓ाрдЦ рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╡ाрд╣рди рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╣ो рдЧрдП рд╣ैं. рдХेंрдж्рд░ीрдп рдХृрд╖ि рдоंрдд्рд░ी рдиे рдХрд╣ा рдХि рд╣рдордиे рдХंрдЯ्рд░ोрд▓ рд░ूрдо рднी рдмрдиाрдпा рд╣ै.
рдХेंрдж्рд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рдХिрд╕ाрди рд░рде рдХो рд▓ॉрдХрдбाрдЙрди рдХी рд╕्рдеिрддि рдоें рд╕рдм्рдЬिрдпों рдФрд░ рдлрд╕рд▓ों рдХी рдЦрд░ीрдж-рдмिрдХ्рд░ी рдХे рд▓िрдП рд▓ॉрди्рдЪ рдХिрдпा рд╣ै, рддाрдХि рдХिрд╕ाрди рдЖрд╕ाрдиी рд╕े рдЕрдкрдиे рд╕ाрдоाрди рдХो рдмेрдЪ рд╕рдХें рдФрд░ рд╡्рдпाрдкाрд░ी рдЦрд░ीрдж рд╕рдХें. рдпрд╣ рдРрдк рджेрд╢рднрд░ рдХे рдХिрд╕ाрдиों рдХो рдФрд░ рд╡्рдпाрдкाрд░िрдпों рдХो рдХृрд╖ि рдЙрдд्рдкाрдж рдХो рдмाрдЬाрд░ рддрдХ рдкрд╣ुंрдЪाрдиे рдоें рдорджрдж рдХрд░ेрдЧा.
9.рдЖрд░ोрдЧ्рдп рд╕ेрддु рдРрдк 5 рдХрд░ोрдб़ рдбाрдЙрдирд▓ोрдб рддрдХ рдкрд╣ुंрдЪрдиे рд╡ाрд▓ा рджुрдиिрдпा рдХा рд╕рдмрд╕े рддेрдЬ рдРрдк рдмрдиाрдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдирд░ेंрдж्рд░ рдоोрджी рдиे 14 рдЕрдк्рд░ैрд▓ рдХो рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдХे рдиाрдо рд╕ंрдмोрдзрди рдоें рд▓ोрдЧों рд╕े рдЗрд╕ рдРрдк рдХो рдбाрдЙрдирд▓ोрдб рдХрд░рдиे рдХी рдЕрдкीрд▓ рдХी рдеी. рдЖрд░ोрдЧ्рдп рд╕ेрддु рдРрдк рдХो рдХोрд░ोрдиा рд╡ाрдпрд░рд╕ рдорд░ीрдЬों рдХो рдЯ्рд░ैрдХ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╡िрдХрд╕िрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै. рднाрд░рддीрдп рд╕ेрдиा рдиे рднी рдЬрд╡ाрдиों рдХो рджी рдЖрд░ोрдЧ्рдп рд╕ेрддु рдРрдк рдбाрдЙрдирд▓ोрдб рдХрд░рдиे рдХी рд╕рд▓ाрд╣ рджी рд╣ै.
рдЖрд░ोрдЧ्рдп рд╕ेрддु рдПрдк рдХो рдХोрд░ोрдиा рд╡ाрдпрд░рд╕ рдХे рд╕ंрдХ्рд░рдоिрдд рдХो рд░ोрдХрдиे рдХे рдордХрд╕рдж рд╕े рддैрдпाрд░ рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै. рдЖрд░ोрдЧ्рдп рд╕ेрддु рдРрдк рд▓ोрдЧों рдХो рдмрддाрдПрдЧा рдХि рдЖрдк рдХिрд╕ी рдХोрд░ोрдиा рд╕ंрдХ्рд░рдоिрдд рд╢рдЦ्рд╕ рдХे рд╕ंрдкрд░्рдХ рдоें рдЖрдП рд╣ैं рдпा рдирд╣ीं. рдЗрд╕рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдЗрд╕ рдРрдк рд╕े рдЖрдк рдпрд╣ рднी рдкрддा рд▓рдЧा рд╕рдХрддे рд╣ैं рдХि рдЖрдкрдХो рдХोрд░ोрдиा рд╕ंрдХ्рд░рдордг рдХा рдХिрддрдиा рдЦрддрд░ा рд╣ै.
10.рднाрд░рддीрдп рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХों рдиे рдЦोрдЬा рдХोрд░ोрдиा рдХा рдЬिрдиोрдо, рд╡ैрдХ्рд╕ीрди рдмрдиाрдиे рдоें рдоिрд▓ेрдЧी рдорджрджрдЧुрдЬрд░ाрдд рдмाрдпोрдЯेрдХ्рдиोрд▓ॉрдЬी рд░िрд╕рд░्рдЪ рд╕ेंрдЯрд░ (рдЬीрдмीрдЖрд░рд╕ी) рдХे рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХों рдиे рдХोрд░ोрдиा рд╡ाрдпрд░рд╕ рдХे рдкूрд░े рдЬीрдиोрдо рд╕िрдХ्рд╡ेंрд╕ рдХो рдЦोрдЬ рд▓िрдпा рд╣ै. рдЬीрдмीрдЖрд░рд╕ी рдиे рдХोрд░ोрдиा рд╕ंрдХ्рд░рдоिрдд рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рд╕ौ рд▓ोрдЧों рдХे рд╕ैंрдкрд▓ рд▓िрдП рддрдеा рдЙрдирдХा рдбीрдПрдирдП рдЯेрд╕्рдЯ рдХिрдпा. рдЬीрдмीрдЖрд░рд╕ी рдХे рдиिрджेрд╢рдХ рдЪैрддрди्рдп рдЬोрд╢ी рдмрддाрддे рд╣ैं рдХि рдХोрд░ोрдиा рд╡ाрдпрд░рд╕ рдоें рдПрдХ рдоाрд╣ рдоें рджो рдмाрд░ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рджेрдЦे рдЧрдП, рд╡рд╣ рддेрдЬी рд╕े рдмрджрд▓рддा рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдпрд╣ рдмेрд╣рдж рдоाрдоूрд▓ी рд╣ोрддा рд╣ै.
рд╡िрд╢्рд╡ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╕ंрдЧрдарди (WHO) рднी рдХрд╣ рдЪुрдХा рд╣ै рдХि рдХोрд░ोрдиा рд╡ाрдпрд░рд╕ рдХे рдк्рд░рдХोрдк рдХो рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рд░ोрдХрдиे рдХे рд▓िрдП рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рдФрд░ рдк्рд░рднाрд╡ी рд╡ैрдХ्рд╕ीрди рдХी рдЬрд░ूрд░рдд рд╣ै. рдбрдм्рд▓ूрдПрдЪрдУ рдХी рдоाрдиें рддो рджुрдиिрдпा рдоें рд▓ोрдЧ рдЬिрд╕ рддрд░рд╣ рдПрдХ-рджूрд╕рд░े рд╕े рдЬुрдб़े рд╣ैं рдЙрд╕рд╕े рдЗрд╕ рдЬाрдирд▓ेрд╡ा рд╡ाрдпрд░рд╕ рдХे рдмाрд░-рдмाрд░ рдкрдирдкрдиे рдФрд░ рдорд╣ाрдоाрд░ी рдмрдирдиे рдХा рдЦрддрд░ा рд╣ै.